WARTO WIEDZIEĆ   








TERAPIA MANUALNA - nowoczesna metoda leczenia bólu.

 

Terapia manualna jest jednym z działów medycyny, ciągle mało znana i niezbyt rozpowszechniona. Okazuje się jednak bardzo przydatna w praktycznej działalności niemal wszystkich specjalności lekarskich zajmujących się narządem ruchu, a w szczególności w diagnostyce i leczeniu zespołów bólowych kręgosłupa. Istnieją możliwości wykorzystania metod terapii manualnej w poszczególnych specjalnościach lekarskich, takich jak neurologia, rehabilitacja, ortopedia i reumatologia.
Zabiegi terapii manualnej są nowoczesnym sposobem leczenia, opartym o poznane mechanizmy fizjologiczne, zasady biomechaniki oraz szeroką wiedzę medyczną.
Leczenie tą techniką dotyczy aparatu ruchu czyli; mięśni, stawów i nerwów obwodowych. Należy tutaj wspomnieć o nieco szerszym pojęciu jakim jest medycyna manualna, która zajmuje się oprócz wyżej wymienionych struktur także aspektem psychogennym różnych zespołów bólowych i uwarunkowaniami społeczno - środowiskowymi.
Leczenie zespołów bólowych dotyczących aparatu ruchu odbywa się za pomocą rąk terapeuty. Istnieje bardzo wiele technik, chwytów i pozycji ułożeniowych. 
Terapia manualna zajmuje się zarówno bólami kręgosłupa jak i zespołami bólowymi pochodzącymi od kręgosłupa oraz uszkodzeniami mechanicznymi i przeciążeniowymi zarówno stawów obwodowych (stawy barkowe, biodrowe, kolanowe i inne) jak i tkanek miękkich (mięśnie, więzadła, ścięgna).
Bóle mięśni, więzadeł czy stawów mogą być spowodowane przeciążeniami, urazami lub przyczynami organicznymi. Pojawia się wówczas ból, może dojść zarówno do zmian odwracalnych jak i nieodwracalnych.
Jeżeli takie patologiczne procesy dotyczą stawów kręgosłupa, może pojawić się mechaniczny ucisk na korzenie nerwowe lub rdzeń kręgowy. Zaburzenie pracy tych struktur może być również powodowane przenoszeniem stanu zapalnego ze stawów kręgosłupa na tkankę nerwową.
 Terapia manualna wykorzystując specyficzne techniki, pozwala usunąć przyczynę bólu, jeśli ból nie wynika ze zmian organicznych. Zmiany organiczne to takie zmiany, gdzie zaburzeniu ulega budowa danej struktury. Przeciwstawne tym procesom  są zaburzenia czynnościowe, czyli odwracalne. Dlatego też terapia manualna ma szerokie zastosowanie w chorobach, gdzie w obiektywnych badaniach lekarskich nie znajduje się ich organicznej przyczyny. Należy przyjąć wtedy, że źródłem tych dolegliwości są dysfunkcje narządów ruchu, w tym przede wszystkim dysfunkcje kręgosłupa. Natomiast wszystkie dolegliwości których przyczyna leży w zaburzeniach czynnościowych narządu ruchu, są dolegliwościami typu odwracalnego. Oznacza to, że można je wyleczyć.  W takich przypadkach terapia manualna jest bardzo skuteczna. 


Na czym polega leczenie? 

Można powiedzieć że istotą zabiegu terapii manualnej jest usuniecie bólu. Najważniejszym celem terapii jest jednak poznanie i wyeliminowanie  przyczyn powstawania bólu, a tym samym odtworzenie równowagi statycznej stawowej i mięśniowej, czyli przywrócenie prawidłowej funkcji stawów i prawidłowego napięcia mięśni.

 

Proces leczenia ma kilka etapów:
1. Etap - uwolnienie wszystkich ruchów kręgosłupa i innych stawów od bólu.
Bardzo często praktykowane jest kończenie leczenia na tym etapie. Zaprzestanie leczenia w tym okresie powoduje powrót bólu po krótszym lub dłuższym okresie czasu.      
2. Etap - poprawa elastyczności odpowiednich mięśni i więzadeł.
3. Etap - odzyskanie równowagi statycznej mięśni i więzadeł.
Równowagę tą osiągamy wówczas, gdy uzyskamy normę zakresu ruchu w stawach.
Podczas realizacji wyżej wymienionych etapów muszą być przestrzegane ogólne zasady wykonywania zabiegów terapii manualnej.
Wszystkie techniki zabiegowe wykonuje się zgodnie z zasadą bezbolesności i ruchu przeciwnego według Maigne’a. Oznacza to, że zabiegu nie wolno wykonywać w bólu, a jeśli w jakimś ruchu występuje ból, to terapię wykonujemy w kierunku przeciwnym do bólu. Stosując tę zasadę, można przystąpić do odblokowania stawów, czyli odtworzenia równowagi stawowej. Aby to osiągnąć należy posłużyć się technikami mobilizacji i manipulacji stawu. Zabieg manipulacji kończy się charakterystycznym “trzaskiem” i wówczas staw powraca do pozycji prawidłowej. Ten sam efekt można osiągnąć w dłuższym czasie stosując technikę mobilizacji, czyli wykonywania powtarzanych kilkunastokrotnie ruchów w stawie w określonym kierunku.
Aby utrzymać stan prawidłowy należy także zadbać o mięśnie i więzadła. W zależności od celu jaki chcemy osiągnąć, stosuje się szeroki  wybór metod.
Najbardziej obecnie popularną techniką jest technika poizometrycznej relaksacji mięśni.
Metoda ta polega na napinaniu i rozluźnianiu poszczególnych mięśni w wyizolowanych pozycjach. Różne modyfikacje tej techniki mogą wpływać na stan napięcia mięśni, ale mogą działać również przeciwbólowo.
Proces leczenia, wykonywanie różnych technik są kolejnymi etapami po bardzo wnikliwej i szczegółowej diagnozie, która w medycynie manualnej jest bardzo rozbudowana i niezwykle ważna.
Podsumowując, można stwierdzić, iż terapia manualna  wykonywana zgodnie z jej wskazaniami to bardzo skuteczna, niebolesna i bezpieczna metoda leczenia.



                                                                                  dr n.med. Michał Dwornik

 

 

Zabiegi terapii manualnej/ zabiegi osteopatyczne

 

wg Brytyjskiej Szkoły Osteopatii ESO - European Shool of Osteopathy

 

 

Osteopatia - Medycyna manualna

 

 Dr A. Taylor Still

Osteopatia jest systemem manualnej medycyny, bazującej na oryginalnych odkryciach i klinicznych doświadczeniach jej amerykańskiego twórcy, Dr A.
Taylora Stilla (1828 - 1917)

Osteopatia rozpoznaje ważne zależności pomiędzy strukturą ludzkiego ciała i sposobem jego funkcjonowania. Osteopaci skupiają się na układzie mięśniowo-szkieletowym, tkankach miękkich i narządach wewnętrznych. Traktując każdą osobę indywidualnie, osteopaci poprzez delikatne oddziaływanie na system mięśniowo-szkieletowy, czaszkowy oraz trzewny przywracają równowagę oraz tworzą warunki ułatwiające proces zdrowienia.

Skuteczność zabiegów osteopatycznych została potwierdzona przez ponad 100 lat jej istnienia. Obecnie poważne szkoły uczące Osteopatii posiadają swoje kliniki oraz prowadzą badania nad różnymi zagadnieniami związanymi z osteopatią. Ich celem jest stały rozwój i doskonalenie metod osteopatii oraz weryfikacja za pomocą badań naukowych różnych koncepcji osteopatycznych.

Koncepcja oddziaływania osteopatycznego jest jedną z najbardziej holistycznych spośród najróżniejszych metod terapii manualnej i oddziaływania  manualnego. Warto podkreślić, że większość metod zaliczanych do terapii manualnej w większym lub mniejszym stopniu korzystała i korzysta z odkryć i technik osteopatycznych.

Osteopata planując leczenie pacjenta myśli nie tylko o aktualnym problemie np. ostry ból odcinka lędźwiowego, ale również rozważa indywidualne procesy kompensacyjne, jakie mogły dokonać się u pacjenta. Przywracając równowagę za pomocą zabiegów manualnych bierze pod uwagę
możliwości pomocy poprzez pośrednie lub bezpośrednie oddziaływanie na różne systemy organizmu, w celu zintensyfikowania procesu powrotu do zdrowia. Przykładowo prócz likwidacji tzw. zaburzenia czynnościowego, może wykorzystać szeroki wachlarz technik do poprawy krążenia, zarówno miejscowo jak i globalnie, dzięki czemu organizm łatwiej poradzi sobie z efektami zaburzenia czynnościowego. Dodatkowo za pomocą technik wisceralnych i czaszkowych może uzyskać dodatkową mobilizację organizmu, a tym samym zwiększyć efektywność przeprowadzonego zabiegu.

Niezwykle ważną rolę w leczeniu osteopatycznym stanowi umiejętność właściwego rozpoznania problemu pacjenta. Jednym z najważniejszych "narzędzi" osteopaty jest wysoko rozwinięta umiejętność diagnozy palpacyjnej, która w połączeniu z odpowiednimi testami -ortopedycznymi, neurologicznymi, naczyniowymi, funkcjonalnymi oraz badaniami obrazowymi pozwala na znacznie głębsze zrozumienie problemów pacjenta niż w przypadku opierania rozpoznania wyłącznie na podstawie danych z wywiadu oraz na badaniach obrazowych.

Zasady nauczania i program European School of Osteopathy są podporządkowane jednemu celowi, jakim jest wykształcenie osteopatów, którzy potrafią holistycznie rozumieć i leczyć problemy pacjenta, będąc jednocześnie wysoce wyszkolonymi specjalistami w bezpiecznym aplikowaniu szerokiego zakresu technik osteopatycznych.

 

 

Terapia Osteopatyczna - podstawowe wiadomości

 

Niezwykle ważną rolę w leczeniu osteopatycznym stanowi umiejętność właściwego rozpoznania problemu pacjenta oraz określenia czy dany przypadek nadaje się do leczenia osteopatycznego czy należy odesłać pacjenta do innego specjalisty. Jednym z najważniejszych "narzędzi" osteopaty jest wysoko rozwinięta umiejętność oceny palpacyjnej tkanek oraz oceny prawidłowego lub zaburzonego ruchu różnych struktur i tkanek. Nieodzowna jest tutaj dobra znajomość anatomii palpacyjnej.

 

Ważną umiejętnością osteopaty jest również dokładna znajomość przeciwwskazań do pewnych zabiegów manualnych, jak również umiejętność praktycznego wykrywania różnych zagrożeń.

 

Aby poprawnie różnicować przyczyny różnych zaburzeń, wiedza osteopaty powinna być szersza niż tylko wiedza z zakresu podstawowych przedmiotów medycznych takich jak: anatomia, patoanatomia, fizjologia, ect. oraz szersza niż wiedza z zakresu badania ortopedycznego, neurologicznego, naczyniowego i oceny wyników badań obrazowych oraz specyficznych testów osteopatycznych.

 

Osteopata powinien umieć znajdywać najróżniejsze powiązania pomiędzy zaburzeniami funkcji, a możliwymi problemami w narządach wewnętrznych oraz powiązaniami pomiędzy różnymi zaburzeniami różnych tkanek, w różnych miejsca ciała, stanowiących indywidualny mechanizm kompensacji u konkretnego pacjenta.

Przede wszystkim powinien umieć znaleźć tą tkankę lub tkanki, które są zasadniczym źródłem objawów nieprawidłowych. Następnie trafnie ocenić rodzaj istniejącej nieprawidłowości, przyczynę tej nieprawidłowości oraz okoliczności wywołujące i podtrzymujące problem. Czyli umieć wyjaśnić, dlaczego dana osoba, ma określony problem, w tym konkretnym czasie.

 

Na podstawie diagnozy, osteopatycznej, Osteopata powinien umieć określać cele długo, średnio i krótko terminowe w leczeniu danego pacjenta, chyba, że problem tego nie wymaga. Powinien wiedzieć, na co chce oddziaływać i w jaki sposób podczas leczenia- czy np. chce stosować techniki osteopatyczne „ogólnoustrojowo” dla regulacji struktur mechanicznych, czy działać w sposób ukierunkowany dla usunięcia określonej dolegliwości czy stosować jedno i drugie w określonych
proporcjach.

Uszkodzenie osteopatyczne od zawsze było rozumiane, jako zmiany w miejscu uszkodzenia, lokalnie oraz zmiany odległe w tkankach leżących nie bezpośrednio w okolicy pierwotnego uszkodzenia.

 

Już w 1836 roku profesor Jean Cruveilhier opisał punkty bólowe na kręgosłupie powiązane z różnymi patologiami innych tkanek.

 

Zauważył również, że terapia punktów bólowych dawało lepsze i trwalsze efekty terapeutyczne niż terapia tkanek leżących z dala od tych punktów.

 

Kolejny bardzo dobrze znany naukowiec Sir Henry Head w 1893 roku opisał mechanizm „bólu rzutowanego”.

 

Obserwował on ból w różnych miejscach na tkance skórnej  w powiązaniu z patologiami różnych narządów wewnętrznych.

 

Obecnie te powiązania nazywamy strefami Head’a.

 

Ból odruchowy powstały pierwotnie w narządach wewnętrznych i powodujący ból w tkance skórnej i podskórnej nazywamy odruchem wiscero – somatycznym.

Obecnie znane są odruchy zachodzące w przeciwnym kierunku i nazywane somatyczno – wisceralne.

 

Podstawą fizjologiczną tych odruchów jest łączenie się informacji bólowej w rogach tylnych rdzenia kręgowego w warstwie I i V.

 

Zatem przy zmianach w jednej z tkanek lub narządzie ból możemy odczuwać w innych oddalonych tkankach lub narządach, wystarczy, aby były unerwione z jednego poziomu rdzenia kręgowego.

 

Odczuwanie bólu z uszkodzonych pierwotnie tkanek lub narządów może dotyczyć  innych tkanek lub narządów unerwionych z innych poziomów rdzenia kręgowego za sprawą połączeń własnych rdzenia zwanych drogami Lissauer’a.

 

Odczuwanie bólu, zatem uzależnione jest od wspólnych powiązań neuronalnych oraz dróg nerwowych.

 

 

Techniki terapeutyczne osteopatii

Techniki osteopatyczne nauczane w European School of Osteopathy można podzielić na następujące grupy:


- Technik strukturalne,
- Techniki kranialne,
- Techniki funkcjonalne,
- Techniki wisceralne,
- Techniki balansu więzadłowego (Balanced ligamentous tension),
- Techniki energizacji mięśniowej (Muscle energy),

-Techniki limfatyczne

- Techniki specyficzne

 


Sprawdzony i udoskonalany przez European School of Osteopathy program oraz metodyka nauczania- dzięki 20 latom doświadczeń w zaocznym nauczaniu osteopatii, dają możliwość studentom stać się biegłymi we wszystkich wyżej wymienionych technikach.


Każdą grupę ww. technik można oczywiście rozwijać. Na przykład do technik strukturalnych można zaliczyć:
techniki oscylacyjne, mobilizacyjne, manipulacyjne oraz techniki tkanek miękkich, techniki rytmiczne, trakcyjne, uciskowe, powięziowe i inne.

 

Terapia Osteopatyczna  - czaszkowa.

Czaszkowa osteopatia stosowana jest przez bardzo wielu terapeutów, osteopatów i lekarzy, którzy uzyskują przy odpowiednio dobranych technikach do aktualnego rozpoznania- dobre efekty lecznicze.

 

Trzeba zauważyć, że jest tyle samo przeciwników a raczej sceptyków tej terapii. Przyczynami takiej sytuacji jest zapewne wciąż niewystarczająca ilość badań naukowych, z drugiej strony badania naukowe, które istnieją są bardzo rzetelnie przeprowadzone w oparciu o zasady Evdence Based Medicine.

 

Brak bezpośrednich dowodów naukowych wynika również z faktu na odruchowy charakter zmian wywołanych terapią czaszkową.

 

Powstają cały czas nowe prace badawcze, randomizowane, z podwójną ślepą próbą, z dużymi grupami badanych i grupami kontrolnymi z długim okresem obserwacji. Na bazie tych doświadczeń oparte są techniki terapii czaszkowej.

 

Pierwsze badania naukowe w tej dziedzinie prowadził Lippincot i Hewitt i badał ruchomość szwu czołowo–jarzmowego w 1950r. W 1992 roku Adams zbadał ruchomość kości czaszki. Są to rytmiczne mikro zmiany ułożenia wszystkich kości czaszki względem siebie. W 2003 roku Moskalenko zbadał wpływ ruchomości kości czaszki na tętno i ciśnienie krwi i płynu mózgowo rdzeniowego.

 

Nelson  w 2002 roku zbadał i opisał wpływ ruchomości kości czaszki na ciśnienie krwi, tętno, przepływ krwi płucnej, przepływ płynu mózgowo-rdzeniowego oraz przepływ krwi w naczyniach obwodowych żylnych i tętniczych.

Backer potwierdził i usystematyzował częstotliwość ruchu kości czaszki na cykl 8-12 zmian na minutę 1997 roku.


Wcześniej takie badania prowadzili z podobnymi obserwacjami:

  1. Traube w 1865 roku,
  2. Hering w 1869 roku,
  3. Mayer w 1876 roku.

 

Przyjmuje się, ze, jeżeli opisane ruchy kości czaszki są powiązane z podstawowymi mechanizmami fizjologicznymi to zaburzenie tych ruchów może wpływać na funkcje życiowe organizmu. Również uważa się, że poprzez stymulacje kości czaszki można wpływać procesy patologiczne w obrębie wzajemnych powiązań i oddziaływań opisanych powyżej.

 

Techniki osteopatycznej terapii czaszkowej (cranialnej) nie są technikami bezpośrednimi i jednocześnie mogą oddziaływać na wiele układów na drodze ich regulacji w sytuacji braku poprawnej funkcji fizjologicznej.

 

Techniki takie są bardzo bezpieczne i jeśli nie ma bezpośrednich urazów kości czaszki mogą być stosowane bez przeciwwskazań u wszystkich pacjentów za wyjątkiem uogólnionych ostrych stanów zapalnych.

 

W terapii czaszkowej  są tak zwane "techniki pierwszego rzutu", które w sposób doskonały regulują wszystkie podstawowe funkcje fizjologiczne organizmu opisane powyżej.

 

Nazywane są „osteopatyczną aspiryną” i od tych technik często zaczyna się terapię czaszkową.

 

Początkowo w terapii czaszkowej stosowano techniki tylko czaszkowe obecnie stosuje się także techniki oponowe czaszki i rdzenia kręgowego.


Podsumowując- terapia czaszkowa nie odbiega od ogólnej koncepcji osteopatii rozumianej, jako jednoczesna terapia tkanek i funkcji fizjologicznych powiązanych ze sobą na poziomie nerwowym centralnym (mózgowie), ośrodkowym (rdzeń kręgowy), humoralnym i na  poziomie powiązań biomechanicznych. Takie posterowanie w terapii czaszkowej jak i całej osteopatii jest znane, jako postępowanie holistyczne.

 

Terapia Osteopatyczna układu oddechowo-krążeniowego.

 

Twórcą prezentowanego modelu oddechowo – krążeniowego jest J Gordon Zink. Zainspirowany koncepcją AT Still’a, który uważał, iż prawidłowe funkcjonowanie układu krążenia jest podstawowym czynnikiem do utrzymania homeostazy.

 

Wpływ na koncepcję Zink’a miał też, FP Millard, który zauważał nadrzędna rolę układu limfatycznego w utrzymaniu prawidłowego krążenia krwi i opracował oraz usystematyzował podstawy lecznicze układu limfatycznego.

 

Duży wpływ na powstanie osteopatycznego modelu terapeutycznego układu oddechowo – krążeniowego miał WG Sutherland, który opracował model zmian w układzie kostnym i stawowym w kontekście biomechanicznym mechanizmu oddychania.

 

Podstawą prezentowanego modelu przez wszystkich powyższych autorów była koncepcja nadrzędności tego układu nad innymi w utrzymaniu prawidłowej pracy całego organizmu.

 

W modelu tym wyróżnia się dwa systemy funkcjonalne; oddechowy mechanizm ssący (praca piersiowej części przepony, ruchy klatki piersiowej  i pracę płuc) oraz mechanizm ciśnieniowy (tłocząca pracę serca).

 

Uzupełnieniem tego modelu była również koncepcja prawidłowej funkcji biomechanicznej układu kostno-stawowego WG Sutherland’a. Według tej koncepcji, ruchu przepony wraz z jej połączeniami powięziowymi cranialnymi i miednicznymi powinien być powiązany z ruchem przepony piersiowej i prawidłową ruchomością w stawach biodrowo – krzyżowych.

 

Zink w swoim modelu oddechowo – krążeniowym opracował dwa modele prawidłowych (fizjologicznych) reakcji mięśniowo – powięziowych:

1. typowy wzorzec kompensacyjny (CCP)

2. nietypowy wzorzec kompensacyjny (UCP)


W mechanizmach tych następuje pewne kompensacyjne, fizjologiczne napięcie mięśni i powięzi, które równoważą przeciążenia mechaniczne związane z pracą przepony i ruchem klatki piersiowej.

 

Jakiekolwiek inne napięcia mięśniowo-powięziowe lub ich brak są sytuacją patologiczną i mogą wpływać biomechanikę przepony i klatki piersiowej i zaburzać prawidłowe utlenowanie krwi i pracę serca.

 

BA TePoorten opisał strukturalny model zmian w narządzie ruchu, który jak sam przyznaje powiązany jest z CCP i UCP.

 

Są to zmiany w ustawieniu stawów w odcinku szyjnym, piersiowym i lędźwiowym kręgosłupa wraz z miednicą.

 

W koncepcji terapeutycznej modelu oddechowo – krążeniowego Zink i BA TePoortan zauważają, że usunięcie jednego z elementów zaburzeń powoduje ustąpienie pozostałych.

 

Podsumowując, dla prawidłowej homeostazy organizmu pierwszorzędna jest funkcja fizjologiczna oddychania, a drugorzędna funkcja biomechaniczna przepony i klatki piersiowej i zmian mięśniowo – powięziowych.

 

W modelu osteopatycznym układu oddechowo – krążeniowego i w osteopatycznym modelu terapeutycznym układu oddechowo – krążeniowego ważne są wzajemne fizjologiczne powiązania międzytkankowe i biomechaniczne oraz prawidłowe ich współdziałanie.

 

 

dr n. med. Michał Dwornik